VẤN NẠN XẢ RÁC – PHẦN 1

Trong quá trình tìm hiểu về vấn nạn xả rác, mình đọc được một số bài viết cho rằng việc xả rác không phải là một vấn đề quan trọng, rằng cho dù chúng ta có thu gom và tái chế rác thải một cách hợp lý thì tình hình vẫn sẽ tệ hại, và rằng nhựa mới chính là thủ phạm của những khủng hoảng về môi trường[1]. Hoặc là có kêu gọi người ta ngưng xả rác cũng vô dụng thôi, chúng ta phải đẩy mạnh lối sống không rác thải (zero-waste) [2](A hi hi).

Ước tính theo báo cáo của Li & Tse & Fok 2016[3], 80% rác thải nhựa trôi nổi trên đại dương có nguồn gốc từ các hoạt động trên đất liền và 20% có nguồn gốc từ các hoạt động đánh cá, săn bắt và giải trí trên biển. Báo cáo Identifying Sources of Marine Litter năm 2016 của EU cho thấy nguồn và các con đường có thể đưa rác thải từ đất liền ra biển bao gồm (1) rác thải bị xả không đúng cách xuống bồn cầu (Improper disposal in the toilet), (2) xả rác bừa bãi và đổ rác bất hợp pháp (Littering and illegal dumping) và (3) thiếu thốn hoặc yếu kém trong công tác quản lý rác thải (Inadequate waste management). Các loại rác thải đi theo đường ống nước thải, rác thải trên mặt đất trong các đô thị, các đường ven bờ, bãi biển, cầu cảng và các bãi tập kết rác gần biển bị gió thổi bay, bị nước mưa cuốn trôi, bị vứt xuống sông trôi ra biển. Nhiều người bảo rằng do nhựa quá nhẹ, quá dễ bay nên mới xảy ra việc rác thải nhựa “vô tình” trôi ra biển, làm mình chợt nghĩ tiền cũng nhẹ, cũng dễ bay mà chả mấy khi mình lượm được một tờ, nói chi tới ra biển, haha.

Identifying sources of marine litter

Nguồn gốc và con đường từ đất liền đi ra biển của các loại rác thải nhựa, theo báo cáo JRC Technical Report – Identifying Sources of Marine Litter của Joana và cộng sự (2016).[4]

Trong bài nói TEDx, mình cũng có nói đến 2 vấn đề mà theo mình là nguyên nhân của khủng hoảng rác thải là vấn nạn xả rác bừa bãi và công tác xử lý rác yếu kém. Vậy thì công tác xử lý rác của chúng ta yếu kém đến đâu? Mình đưa ra một ít số liệu sơ lược về tình trạng hiện tại ha. Hy vọng sắp tới có thời gian mình sẽ viết bài một cách chi tiết hơn về công tác xử lý rác, tình hình chung và trình độ hiện tại ở Việt Nam và trên thế giới.

  • Tỉ lệ thu gom rác thải trung bình ở khu vực Đông Á Thái Bình Dương (đa phần là các nước đang phát triển): 77% ở thành thị và 45% ở nông thôn à lượng rác thải không được thu gom ở khu vực châu Á là khoảng 173.5 triệu tấn (tính theo tỉ lệ dân số thành thị/nông thôn) và trong số đó là 20.8 triệu tấn rác thải nhựa (tỉ lệ rác thải nhựa 12%). Theo nghiên cứu mô phỏng của Jambeck và đồng sự 2015, có 4.8 – 12.7 triệu tấn rác thải nhựa bị xả thải ra biển.

Waste Management 1

  • Dân số thế giới hiện tại là 7.7 tỷ người, có khoảng 2 tỷ người (khoảng 1/4) sống trong cảnh rác thải không được thu gom[5] và 3 tỷ người (hơn 1/3) sống trong cảnh rác thải không được xử lý hợp lý.

Thế còn vấn nạn xả rác? Phải nói rằng vấn nạn xả rác là một trong những vấn đề nhức nhối, theo nghĩa đen (nhức mắt, nhức mũi, nhức nách) lẫn nghĩa bóng, không chỉ ở những quốc gia đang phát triển mà còn ở những quốc gia tiên tiến. Mình chỉ xem trên Wikipedia thôi mà đã có 5 trang viết riêng cho nạn xả rác bừa bãi ở các quốc gia như Australia, Hà Lan, New Zealand, Mỹ và Anh.

Wiki

Các bạn có thể thấy rằng khi xác định nguồn cơn của rác thải đại dương, dù là rác thải từ đất liền hay phát sinh do các hoạt động trên biển thì lúc nào cũng có mặt của “vấn nạn xả rác”. Tuy chưa có bằng chứng chắc chắn về tỉ lệ đóng góp của vấn nạn xả rác vào 4.8 – 12 triệu tấn rác thải nhựa trên biển hay toàn bộ các loại rác thải nói chung, nhưng mình chắc chắn rằng con số đó không phải nhỏ – bởi cảnh tượng các bãi biển đầy rác cùng những ống cống, dòng sông đầy rác là rất phổ biến.

Đơn cử như ở Anh, dòng sông Thames cũng phải “đón nhận” rất nhiều rác thải bị vứt bừa bãi xuống sông. Năm 2019, báo BBC đưa tin khoảng 19.000 mảnh nhựa được vớt lên từ các chiến dịch vớt rác ở sông Thames, ước tính cứ 100m thì có 219 mảnh rác[6]. Năm 2016, chiến dịch OneLessBottle[7] cũng ở Anh viết rằng mỗi năm chỉ tính ở Luân Đôn có khoảng 1 tỷ chai nước được tiêu thụ, nhiều trong số này bị vứt xuống sông Thames, và vì lý do này, họ đưa ra chiến dịch giảm thiểu tiêu thụ nước đóng chai với hy vọng làm giảm số lượng rác nhựa bị vứt xuống sông Thames. Theo nghiên cứu của Opinium Research năm 2016, có khoảng 7.6 triệu tài xế lái xe (khoảng 15%) ở Anh thừa nhận mình có vứt rác ra ngoài cửa xe khi đang lưu thông[8]. Chính nhà báo Jeremy Paxman[9] cũng phải lên tiếng chỉ trích người Anh là những kẻ ở bẩn chuyên xả rác bừa bãi và chỉ trích chính quyền vì yếu kém trong công tác giảm thiểu nạn xả rác bừa bãi này.

Vậy thì, xả rác là gì? Hành động nào được xem là xả rác? Nhóm người nào là những người hay xả rác và họ thường xả rác ở đâu, khi nào? Vì sao người ta lại xả rác? Có phải chỉ có rác thải nhựa mới bị vứt lung tung không? Và cái giá phải trả cho việc xả rác bừa bãi này là gì? Và cùng tìm hiểu xem chúng ta cần làm gì để giảm thiểu tình trạng này trong các phần tiếp theo nha.

[1]Allie Molinaro (2018). Why littering is not the true problem – Clean Water Action   https://www.cleanwateraction.org/2018/07/30/why-littering-not-true-problem

[2] Ros Coward (2018). Telling litterers to change is a waste of time. Here’s another solution – The Guardian. https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/mar/29/litterers-wont-change-litter-zero-waste-national-strategy

[3] Li, W. C., Tse, H. F., & Fok, L. (2016). Plastic waste in the marine environment: A review of sources, occurrence and effects. Science of the Total Environment566, 333-349. Available at: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0048969716310154.

[4] J. M. Veiga (2016) – JRC Technical Report – Identifying Sources of Marine Litter (EC).

[5] https://www.theguardian.com/environment/2019/may/14/mismanaged-waste-kills-up-to-a-million-people-a-year-globally

[6] https://www.bbc.co.uk/newsround/47343995

[7] https://www.onelessbottle.org/about-us/

[8] https://www.churchill.com/press-office/releases/2016/over-7-million-drivers-admit-to-littering-from-their-cars

[9] https://www.theguardian.com/environment/2019/sep/12/britain-is-nation-of-litter-louts-says-jeremy-paxman

Huỳnh Bảo Ngọc

13.05.2020

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s